3D Modelleme Programları: Kullanım Amacına Göre Karşılaştırma

Bu sayfada · 6 bölüm

1. Beş modelleme yöntemi ve ürettikleri model
2. Programlar yan yana: iş alanı, yöntem ve işletim sistemi
3. Kullanım amacına göre hangi program?
4. Ücretsiz kullanım: hangi programla para kazanılabilir?
5. Ücretli lisanslar: abonelik, kalıcı lisans ve Indie
6. Seçimi altı adımda daraltmak
7. Kaynaklar

3D modelleme programı seçimini programın ünü değil, modelin sonunda nereye gideceği belirler. Render, animasyon ya da oyun için hazırlanan modellerde Blender, Maya, 3ds Max, Cinema 4D ve Houdini gibi çokgen tabanlı programlar kullanılır. Ölçüsüyle üretilecek, frezelenecek ya da 3D yazıcıdan çıkacak parçalar Fusion, FreeCAD ve başlangıç düzeyinde Tinkercad gibi parametrik araçlarla çizilir. Bina, iç mekan ve sunum modelinde SketchUp; serbest formlu ürün, mücevher ve cephede Rhino; karakter ve figürde ZBrush öne çıkar.

Ücretsiz başlamak isteyenler için ticari işte de ücret ve özellik kısıtı olmadan kullanılabilen iki program var: Blender ve FreeCAD. SketchUp Free, Fusion'ın kişisel kullanım lisansı, Houdini Apprentice ve Tinkercad da ücret istemez; ancak bunların bir kısmı gelir getiren işte kullanılamaz, bir kısmı da belge, özellik ya da çıktı sınırı koyar.

Beş modelleme yöntemi ve ürettikleri model

Programları karşılaştırmadan önce modelin hangi geometriyle saklandığını bilmek gerekir. Ekranda aynı görünen iki model, biri çokgen ağ, diğeri parametrik katı olduğunda bambaşka işlere yarar.

• Çokgen (mesh) modelleme: Model köşe noktaları, kenarlar ve yüzlerden oluşan bir ağdır; kavisli bir yüzey aslında çok sayıda küçük düz yüzle temsil edilir. Animasyon, oyun motorları ve render bu biçimle çalışır. OBJ, FBX ve 3D baskıda kullanılan STL bu ailenin dosya türleridir.
• NURBS (yüzey) modelleme: Yüzeyler matematiksel eğrilerle tanımlanır; kavis ne kadar büyütülürse büyütülsün pürüzsüz kalır ve ölçüsü kesindir. Endüstriyel tasarım, mücevher, tekne ve serbest formlu mimari bu yöntemi kullanır. Rhino bu yöntemle çalışan programların bilinen örneğidir; Maya'da da NURBS araçları bulunur.
• Parametrik katı modelleme: Model ölçüler, kısıtlar ve sıralı bir işlem geçmişiyle kurulur. Bir delik çapı ya da et kalınlığı değiştirildiğinde ona bağlı unsurlar yeniden hesaplanır. Makine parçası, kalıp, teknik resim ve üretime giden ürünler bu yöntemle çizilir; programlar arasındaki veri alışverişinde çoğunlukla STEP biçimi kullanılır.
• Dijital heykel: Çok yoğun bir çokgen yüzey, fırça darbeleriyle kil gibi şekillendirilir. Karakter, yaratık, figür ve ince organik ayrıntı bu yöntemle yapılır. Heykel modeli animasyonda ya da oyunda kullanılacaksa daha sade bir çokgen ağa çevrilir; bu işleme retopoloji denir.
• Prosedürel modelleme: Model elle çizilmez, kurallar ve düğümler zinciriyle üretilir; kural değiştiğinde sonuç yeniden oluşur. Çok sayıda varyasyon, simülasyon ve görsel efekt gereken işlerde kullanılır. Houdini bu yaklaşım üzerine kuruludur; Blender'daki Geometry Nodes ve Cinema 4D'nin MoGraph araçları da benzer mantıkla çalışır.

Yöntemler arasında geçiş tek yönde kolaydır. Parametrik ya da NURBS modeli STL veya OBJ olarak çokgen ağa çevirmek birkaç adımlık iştir; çokgen ağdan ölçüleri yeniden düzenlenebilen bir katı model elde etmek ise çoğu zaman modeli baştan çizmek demektir. Hem üretim hem görsel gereken işlerde model bu yüzden genellikle CAD tarafında kurulur, görselleştirme için çokgen tabanlı programa aktarılır.

Programlar yan yana: iş alanı, yöntem ve işletim sistemi

Platform sütunundaki iki kısıt seçimi doğrudan değiştirir: 3ds Max yalnız Windows'ta çalışır ve SketchUp'ın Studio planı da Windows'a bağlıdır. Linux kullanan ekipler için seçenekler Blender, Maya, Houdini ve FreeCAD ile sınırlıdır; Maya'nın Linux desteği Red Hat Enterprise Linux ve Rocky Linux sürümlerini kapsar.

Kullanım amacına göre hangi program?

Animasyon, oyun ve görsel efekt

Blender modelleme, heykel, rig, animasyon, render, video kurgusu ve kompozit adımlarını tek pakette toplar. GPL lisansıyla dağıtıldığı için ücret, kayıt ya da internet bağlantısı istemez; ticari işte kullanılabilir ve Blender ile üretilen model, render ve dosyalar kullanıcının malıdır. Bu yapı bağımsız sanatçılar ve küçük stüdyolar için yazılım maliyetini ortadan kaldırır.

Maya karakter animasyonu ve rig araçlarıyla bilinir; Linux desteği onu Linux tabanlı stüdyo iş akışlarına bağlamayı kolaylaştırır. 3ds Max oyun varlığı üretiminde ve mimari görselleştirmede kullanılır; değişiklikleri sonradan düzenlenebilir katmanlar halinde uygulayan modifikatör yığını iş akışının merkezindedir, ancak Mac kullanan bir ekip için doğrudan seçenek değildir.

Cinema 4D'nin güçlü olduğu alan hareketli grafik (motion graphics), reklam ve ürün görselleridir; nesneleri kurallarla çoğaltan MoGraph araçları bu işlerde zaman kazandırır. Houdini duman, sıvı ve yıkım gibi simülasyonlarda ve çok sayıda varyasyon gerektiren işlerde öne çıkar; düğüm tabanlı mantığı diğer programlardan farklı bir çalışma biçimi ister. Houdini Apprentice ücretsiz olduğu için bu farkı satın almadan görmek mümkündür.

Karakter, figür ve organik ayrıntı

ZBrush, Maxon'un dijital heykel programıdır; karakter, yaratık ve yoğun ayrıntılı modeller burada kil gibi şekillendirilir. Abonelikle satılır ve plan, premium özellikleriyle birlikte iPad sürümüne erişimi de kapsar. Satın almadan önce 14 günlük deneme kullanılabilir. Bütçe ayrılmayacaksa Blender'ın Sculpt modu ücretsiz bir başlangıç yolu sunar; heykelden sonra rig ve render gerekiyorsa model aynı programda kalır. Figür ve minyatür basanlar için iki yolun ortak çıkışı STL dışa aktarımıdır.

Mimari, iç mekan ve peyzaj

SketchUp, kenar ve yüzlerden oluşan modeliyle kütle çalışması, iç mekan yerleşimi ve sunum modeli için kullanılır; yüzeyi çekip iterek hacim oluşturan Push/Pull aracı programın temel iş akışıdır. Ücretsiz sürüm tarayıcıda çalışır, masaüstü modelleyici Pro planıyla gelir. Fotogerçekçi görselleştirme gereken işlerde 3ds Max, serbest formlu cephe ve parametrik tasarımda Rhino ile programa dahil gelen Grasshopper kullanılır.

İş, yapı bilgi modeli (BIM) teslimini gerektiriyorsa genel amaçlı modelleme programı yerine Revit ya da Archicad gibi BIM yazılımları ayrı bir karar konusudur. Ücretsiz tarafta FreeCAD de mimari çalışmaları destekler.

Ürün, makine parçası ve 3D baskı

Fusion; parametrik katı modeli, serbest form yüzeyleri, CNC için takım yolu üretimini (CAM) ve simülasyonu tek uygulamada birleştiren bir Autodesk ürünüdür. Ölçü değiştikçe güncellenen parça ve montajlar için kurulmuştur. Kişisel kullanım lisansı ücretsizdir ama ticari olmayan ev projeleriyle sınırlıdır.

FreeCAD aynı parametrik mantığı açık kaynak olarak sunar: lisans ücreti yoktur, Windows, macOS ve Linux'ta çalışır, ürün tasarımı ve makine mühendisliğini hedefler. Tinkercad ise küp, silindir gibi hazır şekilleri birleştirerek model kuran, tarayıcıda çalışan ücretsiz bir Autodesk uygulamasıdır; okul, atölye ve ilk 3D baskı denemeleri için uygundur, karmaşık yüzeyler ve ölçü geçmişi gereken işler için yeterli değildir.

SolidWorks, CATIA ya da Inventor gibi kurumsal mühendislik CAD paketleri; montaj, teknik resim ve ürün veri yönetimi (PDM) ihtiyaçlarıyla ayrı bir karşılaştırma konusudur. 3D yazıcının dilimleme yazılımı genellikle STL ya da 3MF dosyası ister; Fusion, FreeCAD, Blender, Tinkercad ve SketchUp Free STL dışa aktarabilir.

Serbest formlu ürün, mücevher ve tekne

Rhino, NURBS yüzeylerle ölçüsü kesin ama formu serbest modeller kurmak için kullanılır: mücevher, ürün kasası, tekne gövdesi ya da kavisli bir cephe gibi. Kalıcı lisansla satılır, Windows ve Mac'te çalışır ve Grasshopper görsel programlama ortamı programa dahildir. Rhino'nun model mantığı parametrik katı programlarındaki ölçü ve kısıt ağacına dayanmaz; bu yüzden ölçüsü sık değişen mekanik parçalarda Fusion ya da FreeCAD daha doğal bir seçimdir. Karmaşık kavisli yüzeyler ise Rhino'nun güçlü olduğu alandır.

Ücretsiz kullanım: hangi programla para kazanılabilir?

"Ücretsiz" etiketi iki farklı durumu anlatır: programın tamamının herkese ücretsiz olması ya da ücretli bir ürünün kişisel ve ticari olmayan kullanım için açılmış sürümü. Müşteri işi, ürün satışı ya da serbest çalışma için bu ayrım belirleyicidir.

Fusion'da gelir sınırı tek ölçüt değildir. Autodesk ürün satmayı, serbest çalışmayı, danışmanlığı ve işten gelir elde etmeyi ticari kullanım sayıyor; 3D yazıcıdan çıkan birkaç parçayı internetten satmaya başlayan kullanıcı da kişisel lisanstan ticari aboneliğe geçmek durumundadır. Houdini Apprentice'te dosya kaydetmek ve render almak mümkündür, ancak filigranlı çıktı müşteri teslimine uygun değildir.

Eğitim lisansları ayrı bir yoldur ve ticari kullanım koşulu her üreticide ayrıca okunmalıdır. Maxon'un eğitim lisansı bir yıl geçerlidir ve ticari işte kullanılamaz. SketchUp'ın öğrenci ve eğitmen planı yıllık 55 dolardır; ilk ve ortaöğretim kurumları Google Workspace for Education ya da Microsoft Education hesabıyla ücretsiz erişebilir. Rhino'nun öğrenci ve öğretim üyesi lisansı ise vergi hariç 195 avroya satılan kalıcı bir lisanstır.

Ücretli lisanslar: abonelik, kalıcı lisans ve Indie

Ücretli 3D modelleme programlarının çoğu abonelikle satılır: Autodesk'in Maya, 3ds Max ve Fusion'ı ile Maxon'un Cinema 4D ve ZBrush'ı bu modeldedir. Maxon yıllık ödemede aylık ödemeye göre yüzde 30 ve üzeri tasarruf sunuyor; Autodesk ise ürünü yalnız bazı günler açacak kullanıcılar için kullanım günü başına jeton düşen Flex seçeneğine de sahip. Rhino burada istisnadır: kalıcı lisansla satılır, bakım ücreti istemez ve fiyatına mevcut sürümün güncellemeleri ile desteği dahildir.

Autodesk, Maxon ve SideFX tutarı bölge ve para birimine göre satın alma adımında gösterdiği için bu ürünlerde güncel fiyatı Türkiye seçiliyken sepette görmek gerekir. McNeel ve Trimble ise liste fiyatlarını açıkça yayımlıyor:

SketchUp tutarları yıllık faturalandırılan planların aylık karşılığıdır; yıllık rakamlar bu tutarların 12 ile çarpımıdır.

Kalıcı lisans ile abonelik nasıl kıyaslanır?

Kıyas için yıllık bedeli kullanım süresiyle çarpmak yeterlidir. Mimari ve tasarım ofislerinde birlikte değerlendirilen iki program üzerinden örnek: SketchUp Pro üç yılda vergi hariç 1.197 dolar tutar ve abonelik sona erdiğinde program kullanılamaz. Rhino'nun ticari lisansı bir kez 995 avro ödenir; yeni ana sürüm çıktığında geçilmek istenirse 595 avroluk yükseltmeyle toplam 1.590 avroya çıkar, geçilmezse satın alınan sürüm süresiz çalışmaya devam eder. Tutarlar farklı para biriminde olduğundan kıyası güncel kurla TL'ye çevirerek yapmak gerekir; dövizle listelenen lisanslarda TL maliyeti kur hareketiyle her yenilemede yeniden değişir.

Indie lisanslar Türkiye'den alınabilir mi?

Autodesk'in Maya Indie ve 3ds Max Indie sürümleri, küçük stüdyolar ve serbest çalışanlar için standart aboneliğin daha düşük fiyatlı karşılığıdır. Autodesk'in Maya Indie sayfasında Türkiye, Afrika ve Orta Doğu başlığı altında uygun ülkeler arasında listeleniyor. Koşullar şunlardır: yaratıcı işlerden elde edilen yıllık brüt gelirin ve lisansla yapılan projenin değerinin Autodesk'in eşiğini aşmaması, kişi ya da kuruluş başına tek lisans ve yalnız yıllık abonelik. Autodesk sayfalarının çoğunda eşik 100.000 ABD doları olarak geçerken bazı bölge sayfalarında 50.000 dolar yazıyor ve ülkeye özgü eşik uygulanabildiği belirtiliyor; bu yüzden satın alma sırasında gösterilen koşul esas alınmalıdır.

SideFX'in Houdini Indie lisansı da benzer mantıkla yıllık geliri 100.000 ABD dolarının altındaki kişi ve stüdyolara yöneliktir ve stüdyo başına en fazla üç lisansla sınırlıdır.

Seçimi altı adımda daraltmak

1. Modelin son durağını yazın. Render ya da animasyon, oyun motoru, 3D yazıcı, CNC veya kalıp, mimari sunum. Bu cevap beş modelleme yönteminden hangisinin gerektiğini, dolayısıyla program ailesini belirler.
2. Dosyayı teslim alacak tarafın istediği biçimi sorun. Atölye ve üretici çoğunlukla STEP, 3D yazıcı STL ya da 3MF, oyun motoru FBX, OBJ ya da glTF ister; mimarlık ofisleri arasında SKP ve Rhino'nun 3DM dosyası dolaşır. İstenen biçim programın kendi biçimi değilse dönüşümü deneme sürecinde sınayın.
3. İşletim sistemini eleme ölçütü yapın. Mac'te 3ds Max ve SketchUp Studio kullanılamaz; Linux'ta Blender, Maya, Houdini ve FreeCAD çalışır.
4. Donanımı üreticinin gereksinim sayfasıyla karşılaştırın. Örneğin Maya için Autodesk en az 8 GB bellek istiyor, 16 GB ve üzerini öneriyor ve kurulum için 7 GB boş disk alanı gerektiriyor. Heykel ve simülasyon işleri bu alt sınırın çok üstünde bellek tüketebilir.
5. Ticari kullanımı yazılı koşuldan doğrulayın. Fusion kişisel kullanımda yıllık 1.000 dolar, Indie lisanslarda çoğunlukla 100.000 dolar olan gelir eşikleri ve eğitim lisanslarının ticari kullanım koşulları satın almadan önce okunmalıdır.
6. Denemeyi gerçek bir işle yapın. ZBrush ve Maxon One için 14 günlük deneme süresi var; Blender, FreeCAD ve ücretsiz sürümlerde süre sınırı yok. Ekipten küçük ama gerçek bir modeli modelleme, dışa aktarma ve karşı tarafta açma adımlarıyla baştan sona götürmek, özellik listesinden daha net sonuç verir.

Kaynaklar

1. Blender Foundation, Blender License blender.org
2. Robert McNeel & Associates, Rhino satış ve fiyat sayfası rhino3d.com
3. Trimble, SketchUp Plans and Pricing sketchup.trimble.com
4. Trimble, SketchUp Free sketchup.trimble.com
5. SideFX, Houdini Buy (lisans türleri) sidefx.com
6. Maxon, ZBrush ürün sayfası maxon.net
7. Maxon, Buy (planlar ve yıllık ödeme) maxon.net
8. FreeCAD, resmi site freecad.org